Historia e Iluminatëve është shumë më e thjeshtë se miti që u ndërtua rreth tyre. Kështu e paraqet historiani Michael Taylor në librin e tij të ri për këtë shoqëri sekrete.
Grupi u mblodh për herë të parë më 1 maj 1776 në qytetin bavarez Ingolshtat. Themelues ishte akademiku Adam Weishaupt, që donte ta merrte universitetin nga kontrolli i jezuitëve konservatorë. Për këtë qëllim bashkoi një grusht studentësh dhe themeloi “Urdhrin e Iluminatëve”, një sekt hierarkik për përhapjen e ideve të Iluminizmit dhe të vlerave liberale.
Shoqëritë sekrete ishin të përhapura në Evropën e kohës, si masonët e lirë dhe rozikrucianët. Synimet e iluminatëve sot duken pothuajse të zakonshme: politika laike dhe kundërshtim i censurës. Në Bavarinë e shekullit XVIII, ku froni dhe altari kishin ende fjalën e fundit, ato konsideroheshin subversive.
Taylori e përshkruan grupin si pak më shumë se një klub të fshehtë librash, anëtarët e të cilit qarkullonin lista leximi dhe komentonin esetë e njëri-tjetrit. Në kulmin e tyre kishin agjentë në mbarë Gjermaninë. Në vitin 1782 u përpoqën të merrnin masonët nën kontroll gjatë një kongresi pranë Frankfurtit, por mungesa e vendeve të akomodimit i detyroi debatet “sekrete” të zhvillohen në vende publike. Agjenti kryesor i tyre debatoi për teologji me këdo që pranonte ta dëgjonte.
Kur Weishaupti u zbulua dhe u dëbua në vitin 1784, grupi u zhduk nga politika dhe u shndërrua në mit.
Mitin e nxiti Revolucioni Francez. Në vitet 1790, prifti francez në mërgim Augustin Barruel dhe fizikani skocez John Robison e lidhën rebelimin me iluminatët e mbijetuar. Robisoni shkroi se “iluminatizmi është teoria e jakobinizmit”. Më vonë, teoria u përdor për grupe të ndryshme, nga Irlandezët e Bashkuar te bolshevikët, dhe në shekullin XX u ndërthur me fanatizmin antisemit.
